A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English
BIP
9. Akcja „Burza”

Kliknij i otwórz interaktywną mapkę!

Parter >

Antresola >

Piętro >

Hala z Liberatorem >

Podziemia >

Park Wolności >

 

 

 


 

 

  • W 1943 roku wojna wstępuje w nową fazę. Alianci przechodzą do ofensywy we Włoszech i na Dalekim Wschodzie. W Rosji, pokonawszy Niemców w bitwie pod Kurskiem, Armia Czerwona rozpoczyna marsz na zachód. Kwestią czasu staje się, kiedy Niemcy ulegną wyraźnej przewadze sił sprzymierzonych. 25 kwietnia 1943 roku Sowieci zrywają stosunki dyplomatyczne z Rządem RP na Uchodźstwie. Pretekstem jest odkrycie przez Niemców grobów ofiar bestialskiego mordu, dokonanego w lesie katyńskim w 1940 roku na rozkaz Stalina, na tysiącach oficerów Wojska Polskiego. Kilka miesięcy później w Warszawie Niemcy aresztują Komendanta Armii Krajowej, gen. Stefana Roweckiego „Grota”. W Gibraltarze w katastrofie lotniczej ginie Naczelny Wódz i Premier, gen. Władysław Sikorski. Sytuacja Polski na arenie międzynarodowej zdecydowanie się pogarsza, coraz bardziej widoczna staje się zmiana stosunku aliantów do sprawy wschodnich granic Rzeczypospolitej. Wojska sowieckie, zbliżające się do wschodnich ziem Polski, nie są już formalnie polskim sojusznikiem. Wszystko to zmusza władze na uchodźstwie i w kraju do zarzucenia planów powstania powszechnego. Armia Krajowa przystępuje do realizacji operacji sabotażowo-dywersyjnej o kryptonimie „Burza”.

 

  • Akcja „Burza”, zaplanowana przez Komendę Główną AK, zakłada, w miarę przesuwania się frontu na zachód, uderzanie na wycofujące się oddziały niemieckie, opanowywanie terenu i niezwłoczne obejmowanie na nim władzy przez polskie struktury administracyjne. Polskie władze z założenia występują jako oficjalny gospodarz terenu wobec wkraczających na polskie terytorium wojsk sowieckich. Gdy 4 stycznia 1944 roku Armia Czerwona wkracza w przedwojenne granice II Rzeczypospolitej, Akcja „Burza” nabiera charakteru szeregu powstań lokalnych, przesuwających się wraz z frontem ze wschodu na zachód. Do walki stają kolejno oddziały AK na Wołyniu, Wileńszczyźnie, we Lwowie i na Lubelszczyźnie.

 

  • Akcję „Burza” rozpoczyna 15 stycznia 1944 roku 27. Wołyńska Dywizja Piechoty AK, w sile ok. 6 tys. żołnierza, dowodzona przez mjr. Jana Kiwerskiego „Oliwę”. We współpracy z oddziałami sowieckimi stacza szereg walk z Niemcami, m.in. pod Włodzimierzem Wołyńskim, przez trzy tygodnie walczy o zdobycie węzła kowelskiego. 12 kwietnia awansowany do stopnia podpułkownika, „Oliwa” ginie 18 kwietnia 1944 roku i zostaje pochowany w Lasach Mosurskich na Wołyniu. Jego szczątki zostają przewiezione do Warszawy w 1989 roku, wraz z dębowym krzyżem nagrobnym, który dziś można oglądać w Muzeum.

 

  • Niestety, realizacja celów politycznych Akcji „Burza” nie poszła za sukcesami militarnymi, takimi jak wyzwolenie przez Armię Krajową Wilna i Lwowa, a także niezłą współpracą wojskową z oddziałami sowieckimi. Za każdym razem finał był podobny: formacje sowieckich sił bezpieczeństwa aresztowały ujawniające się polskie władze cywilne oraz dowództwo wojskowe, żołnierzy Armii Krajowej zaś siłą rozbrajano i kierowano do obozów w głębi Rosji bądź przymusowo włączano do armii Berlinga.

 

  • Oddziały AK okręgów Wilno i Nowogródek, w sile ok. 15 tys. żołnierzy, pod dowództwem płk. Aleksandra Krzyżanowskiego „Wilka” w ramach Akcji „Burza” zadają Niemcom poważne straty. Największa z ich operacji, „Ostra Brama”, trwa blisko tydzień i 13 lipca przynosi wyzwolenie Wilna, we współdziałaniu z oddziałami sowieckimi. Po kilku dniach NKWD aresztuje polskie dowództwo i sztab. Sowieci rozbrajają otoczone polskie jednostki. Około 5 tys. żołnierzy, odmawiających wstąpienia do armii Berlinga, trafia do łagrów. Pozostali na wolności wracają do konspiracji lub przebijają się na zachód.

 

  • Na kresach południowo-wschodnich Akcja „Burza” rozpoczyna się w marcu 1944. Jej głównym celem jest opanowanie Lwowa. Od 22 do 27 lipca Polacy, wspólnie z oddziałami sowieckimi, walczą o Lwów, wyzwalając miasto. Lwów jest cały udekorowany polskimi sztandarami. Ale już następnego dnia oddziały sowieckie rozbrajają jednostki Armii Krajowej. 31 lipca komendant Obszaru Lwowskiego Armii Krajowej, płk Władysław Filipkowski „Janka” udaje się na rozmowy z gen. Michałem Rolą-Żymierskim. W nocy z 2 na 3 sierpnia całą polską delegację aresztuje NKWD.

 

  • 6 czerwca 1944 roku wojska aliantów zachodnich, w tym jednostki polskie, lądują we Francji. Niemcy są wypierani z Włoch. 22 czerwca na froncie wschodnim rusza ofensywa, w wyniku której Armia Czerwona zajmuje tereny dzisiejszej Białorusi i Ukrainy. W tej sytuacji wśród niemieckich oficerów zawiązuje się spisek, zmierzający do usunięcia Hitlera. 20 lipca 1944 do Gierłoży, na naradę z udziałem Hitlera, przybywa płk Claus von Stauffenberg. Przywozi ukrytą w teczce bombę, która wybucha w chwilę po opuszczeniu przezeń sali obrad. Hitler wychodzi z zamachu cało. Większość spiskowców zostaje wkrótce stracona.


EKSPONATY:

 

  • Wyszywany orzełek zdobił czapkę żołnierza Armii Krajowej, biorącego udział w Akcji „Burza” na Lubelszczyźnie. Dar Jadwigi Błażejewicz

 

  • Oryginalny krzyż dębowy z wołyńskiego grobu ppłk. Jana Wojciecha Kiwerskiego „Oliwy”, postawiony na powązkowskim Cmentarzu Wojskowym w kwaterze Batalionu „Zośka” w roku 1990. Dar Kazimierza Danilewicza

 

close