9 kwietnia 2026 roku w Airborne Museum Hartenstein w holederskim Oosterbeek została otwarta wystawa czasowa „Sosabowski: Een familie verdeeld door oorlog” (Sosabowski: rodzina podzielona przez wojnę). Muzeum Powstania Warszawskiego udostępniło na wystawę eksponaty ze swoich zbiorów.
Wystawa „Sosabowski: Een familie verdeeld door oorlog” (Sosabowski: rodzina podzielona przez wojnę), zorganizowana w Airborne Museum Hartenstein w Oosterbeek w Holandii koncentruje się na losach dowódcy 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej, generała brygady Stanisława Franciszka Sosabowskiego, oraz jego syna – oficera Kedywu Armii Krajowej i Powstańca Warszawskiego, Stanisława Janusza Sosabowskiego ps. Stasinek. Jej kuratorem jest prof. Hal Sosabowski, prawnuk i wnuk bohaterów ekspozycji.
Muzeum Powstania Warszawskiego wsparło realizację wystawy poprzez użyczenie eksponatów ze swoich zbiorów.
Na ekspozycji znalazły się powstańcza opaska, panterka kpr. pchor. Jana Magdziaka ps. Iwański oraz półfabrykat konspiracyjnego pistoletu maszynowego wzorowanego na brytyjskim pistolecie Sten Mk II.
Jedna z 9 – ciu opasek, które zostały znalezione wiele lat po wojnie podczas remontu dachu w kamienicy przy ul. Rejonowej 32 (dawniej prawdopodobnie ulica Bema lub Sowińskiego).
Niemiecka bluza maskująca (tzw. panterka) z wyposażenia Wehrmachtu, używana w Powstaniu Warszawskim przez kpr. pchor. Jana Magdziaka ps. Iwański. Bluza w kamuflażu Sumpfmuster 43.
Podczas Powstania Warszawskiego kpr. pchor. Jan Magdziak „Iwański” walczył na terenie 4. Rejonu Obwodu I Śródmieście Okręgu Warszawa AK. Dowodził tam plutonem 171 wchodzącym w skład 4. kompanii Batalionu „Kiliński”. Następnie służył jako dowódca plutonu w kompanii „Watra” I Batalionu Szturmowego „Rum”.
Na terenie fabryki łóżek i sprzętu szpitalnego „Konrad Jarnuszkiewicz i S – ka” w Warszawie przy ul. Grzybowskiej 25, produkowano w latach 1943-44, w warunkach konspiracyjnych polskie steny.
Józef Kapler ps. Jutkiewicz pracował jako mistrz narzędziowni w fabryce. Podczas okupacji był rusznikarzem i magazynierem broni w dowodzonej przez por. Jana Sadowskiego ps. Suzin 7 kompanii „Jowisz” III Batalionu 6 Rejonu Obwodu VIII Powiat Warszawski Okręgu Warszawa AK. W listopadzie 1942 roku na polecenie „Suzina”, „Jutkiewicz” rozpoczął konstruowanie polskich Stenów i na wiosnę 1943 roku powstały pierwsze egzemplarze testowe, a w grudniu 1943 roku, produkcja seryjna. Produkowane w fabryce „Konrad Jarnuszkiewicz i S – ka” Steny trafiały głównie na potrzeby oddziałów wchodzących w skład Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej kilka egzemplarzy wydano żołnierzom z kompanii „Suzina” oraz do ochrony fabryki. Od początku produkcji do wybuchu Powstania Warszawskiego wyprodukowano ok. 180 sztuk Stenów. W czasie Powstania Warszawskiego zmontowano 84 pistolety maszynowe z części wytworzonych jeszcze przed Powstaniem. Trafiły one do oddziałów ze Śródmieścia. Nowej produkcji broni jednak nie było, ponieważ fabryka była częściowa spalona i zniszczona.
Stanisław Franciszek Sosabowski (1892–1967), urodzony w Stanisławowie był zżyty z Warszawą, gdzie zamieszkał w 1918 roku i służył przez niemal cały okres międzywojenny m.in. jako wykładowca Wyższej Szkoły Wojennej oraz dowódca 21. Pułku Piechoty „Dzieci Warszawy”, na czele którego bronił stolicy w 1939 roku. Po kapitulacji i ucieczce z niewoli zaangażował się w działalność konspiracyjną Służby Zwycięstwu Polsce. Wysłany jako kurier na Węgry nie wrócił już do kraju. Wstąpił do Wojska Polskiego we Francji, a po jego ewakuacji do Szkocji organizował tam polskie oddziały, w tym 1. Samodzielną Brygadę Spadochronową, stworzoną z myślą o wsparciu powstania w kraju. Miał nadzieję, że wróci do Polski ze swoimi żołnierzami „najkrótszą drogą”, czyli drogą powietrzną, by wziął udział w walkach o Warszawę. Decyzją przełożonych, we wrześniu 1944 roku brygada została zrzucona w Holandii w ramach operacji „Market-Garden”.
W Powstaniu Warszawskim wziął natomiast udział jego syn, Stanisław Janusz Sosabowski ps. Stasinek (1917–2000). Lekarz, ukończył Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego, składając część egzaminów konspiracyjnie podczas niemieckiej okupacji. „Stasinek” jako oficer Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej brał udział w licznych spektakularnych akcjach wymierzonych w Niemców. Dowodził oddziałem Dyspozycyjnym A Kedywu Okręgu Warszawa AK i na jego czele wziął udział w walkach o stolicę w 1944 roku. 4 sierpnia odniósł ciężkie rany twarzy i stracił wzrok w prawym oku (lewe oko stracił w wypadku w dzieciństwie). W efekcie całkowicie oślepł i znalazł się w szpitalu św. Łazarza na Woli. Wyprowadzony w ostatniej chwili przez żonę Krystynę, uniknął śmierci w masakrze personelu. Następnie został przetransportowany na Stare Miasto i przebywał w szpitalu powstańczym „Pod Krzywą Latarnią” przy ul. Podwale 25. Stamtąd, gdy Starówka upadała, żona przeprowadziła go kanałami do Śródmieścia. Opuścił miasto z cywilami. Po wojnie, dzięki pomocy ojca przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie pracował jako lekarz. Po śmierci spoczął obok ojca w grobie rodzinnym na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach.
Fot. Justyna Grochowska/Muzeum Powstania Warszawskiego
