Pseudonim:
"Maria"
Data urodzenia:
1864-02-02
Data śmierci:
1944-11-29
Funkcja:
-
Pozycja na murze pamięci:
Kolumna: 41 Miejsce: 57
Miejsce urodzenia :
Pieniuha na Grodzieńszczyźnie, powiat Wołkowysk
Imiona rodziców :
Henryk - Amelia z domu Kurzeniecka
Dzieciństwo i losy rodziny:
Pochodziła z rodziny ziemiańskiej. Rodzice Marii za pomoc udzieloną powstańcom styczniowym i przechowywanie broni zostali skazani na konfiskatę rodzinnego majątku Pieniuha w Wołkowyskiem i zesłanie na Syberię. Dzieci Rodziewiczów podczas pobytu rodziców na zesłaniu zostały oddane pod opiekę różnym krewnym. Marią zaopiekowali się początkowo dziadkowie Kurzenieccy w majątku Zamosze koło Janowa, a po ich niedługiej śmierci zajęła się nią przyjaciółka i daleka krewna matki – Maria Skirmunttowa. W 1871 w wyniku amnestii wrócili z zesłania rodzice Marii. Mogli wówczas osiąść tylko poza obrębem Grodzieńszczyzny, zamieszkali więc w Warszawie, w bardzo trudnych warunkach materialnych.
Wykształcenie :
W czasie pobytu w Warszawie Rodziewiczówna zaczęła uczęszczać na pensję pani Kuczyńskiej. W końcu 1876 w związku z poprawą sytuacji materialnej rodziny została umieszczona na pensji w Jazłowcu u sióstr niepokalanek, gdzie przełożoną była Marcelina Darowska. Tam przebywała do ferii 1879, kiedy z powodu choroby ojca i braku pieniędzy na dalsze kształcenie musiała wrócić do rodziny (ukończyła naukę na piątej lub szóstej klasie). W 1881 umarł ojciec Rodziewiczówny. Po jego śmierci zaczęła stopniowo przejmować kontrolę nad majątkiem aż do 1887, gdy przejęła go formalnie (wraz z obciążeniem w postaci długów ojca i stryja, a także koniecznością spłaty rodzeństwa). Obcięła krótko włosy (za zezwoleniem matki) i w krótkiej spódnicy i męskim żakiecie zajęła się zarządzaniem Hruszową, która nie przynosiła jednak większych dochodów.
Twórczość i działalność społeczna:
W 1882 r. Maria Rodziewiczówna zadebiutowała drukując pod pseudonimem Mario w 3 i 4 numerze „Dziennika Anonsowego” dwie nowelki – Gamę uczuć i Z dzienniczka reportera. Pod tym samym pseudonimem opublikowała w 1884 w redagowanym przez Marię Konopnicką „Świcie” nieco obszerniejsze opowiadanie Jazon Bobrowski, a w 1885 humoreskę Farsa panny Heni. Debiutem powieściowym Rodziewiczówny był Straszny dziadunio, którym wygrała w 1886 konkurs ogłoszony przez „Świt”. Powieść opublikowano w odcinkach. Czas do I wojny światowej pisarka spędzała zasadniczo w swym majątku w towarzystwie dwóch dalekich kuzynek, a zarazem przyjaciółek i opiekunek: Jadwigi Skirmunttówny bądź Heleny Weychertówny. Jedynie zimą wyjeżdżała na 2-3 miesiące do Warszawy. Odbyła też kilka podróży zagranicznych: do Rzymu (za 500 rubli uzyskanych jako nagrodę za Dewajtis), 2-3-krotnie do południowej Francji (Riwiera), przynajmniej raz do Monachium, do Szwecji i Norwegii. W 1905 rozpoczęła aktywną działalność społeczną (napięcia społeczne, obraz robotniczej nędzy miał wywrzeć na niej ogromne wrażenie). W 1906 założyła tajne stowarzyszenie kobiece Unia. Przyczyniła się też do założenia w Warszawie sklepu spożywczego i sklepu zajmującego się sprzedażą wyrobów ludowych, a także świetlicy na terenie powiatu kobryńskiego.
I wojna światowa:
Wybuch I wojny zastał Rodziewiczównę w Warszawie. Wzięła udział w organizacji szpitala wojskowego, pomagała także w organizowaniu tanich kuchni dla inteligencji i bratniej pomocy akademickiej. W 1915 wróciła na pewien czas do Hruszowej, podejmując tam opiekę nad uciekinierami, których usiłowała zatrzymać. W latach 1919–1920 inicjowała szereg poczynań społecznych w okolicy Hruszowej założenie kółka rolniczego, budowę łaźni parowej, odbudowę chederu w Antopolu. W okresie wojny polsko-bolszewickiej znalazła się w Warszawie, gdzie pełniła obowiązki sekretarki w Komitecie Głównym PCK oraz została mianowana komendantką Kobiecego Komitetu Ochotniczej Odsieczy Lwowa na miasto Warszawę. Po zakończeniu działań wojennych wróciła do Hruszowej.
Dwudziestolecie międzywojenne:
W okresie międzywojennym próbowała nadal prowadzić działalność oświatową i społeczną (m.in. zorganizowała Dom Polski w Antopolu, sfinansowała również budowę piętra w kobryńskim Gimnazjum Państwowym własnego imienia). Polityka rządowa na kresach budziła jednak jej dezaprobatę. Utrzymanie polskości na tych ziemiach wiązała ideowo z rolą wielkiej własności ziemskiej i Kościoła. Władze zażądały od niej tymczasem oddania części majątku (150 ha) na potrzeby osadnictwa, do czego doszły jeszcze osobiste zatargi ze starostą z Kobrynia. Stała się protektorką i współzałożycielką Związku Szlachty Zagrodowej.
Wybuch II wojny światowej :
Wybuch II wojny światowej zastał ją w Hruszowej k. Kobrynia, skąd została wysiedlona w październiku 1939 po zajęciu terenów przez Armię Czerwoną. Na podstawie fałszywych dokumentów przekroczyła więc granicę stref okupacyjnych i wraz ze Skirmunttówną dostała się do obozu przejściowego w Łodzi przy ul. Łąkowej 4, skąd wydostała je w marcu 1940 r. rodzina Mazaraki, właścicieli majątku pod Tuszynem.
Udział w konspiracji 1939 - 1944:
W konspiracji od lutego (?) 1940 roku w Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej (ZWZ-AK)
Oddział :
Komenda Główna Armii Krajowej - Oddział VI BiP (Biuro Informacji i Propagandy), Komenda Główna Armii Krajowej - Oddział V (Dowodzenie i Łączność) - współpraca
Losy po Powstaniu :
Wyjechała z Warszawy z rannymi. Przez pewien okres przebywała w Milanówku, a następnie wyjechała do Żelaznej, majątku Aleksandra Mazarakiego jr. w powiecie skierniewickim. Umieszczona została w pobliskiej leśniczówce w Leonowie.
Miejsce (okoliczności) śmierci :
Leonów koło Skierniewic - zmarła w wyniku zapalenia płuc w listopadzie 1944.
Odznaczenia:
Wnioskowana przez płk. „Radwana” (Edwarda Franciszka Pfeiffera) do odznaczenia Krzyżem Walecznych oraz Złotym Krzyżem Zasługi. Za działalność literacką i społeczną 2 maja 1924 roku prezydent Polski odznaczył pisarkę Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1935 została odznaczona Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury, jednak odmówiła przyjęcia tego odznaczenia ministerialnego. W 1937 roku odznaczona została Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W roku 1934 otrzymała nagrodę literacką im. Elizy Orzeszkowej.
Miejsce pochówku :
Pochowana została w Żelaznej. 11 listopada 1948 zwłoki Marii Rodziewiczówny przeniesiono do Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Stare Powązki)
Informacje dodatkowe:
Podawane są różne daty urodzenia Marii Rodziewiczówny: 02.02.1963, 30.01.1964 oraz 02.02.1964. Podobnie w przypadku daty zgonu: 6.11.1944, 16.11.1944, 29.11.1944
Źrodła:
MPW-baza uczestników PW, konsultacja Marek Strok [2011], Studium Polski Podziemnej, zdjęcia z okresu Powstania Warszawskiego autorstwa Antoniego Bohdziewicza ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego.
Posiadasz jakiekolwiek dane lub materiały o mieszkańcach stolicy, którzy zginęli lub zaginęli w trakcie Powstania Warszawskiego? Chcesz poprawić biogram lub dodać nowe informacje o ofiarach cywilnych? Zaproponuj zmiany w formularzu. Wszystkie uwagi będą weryfikowanie przez grono historyków Muzeum Powstania Warszawskiego i po weryfikacji uzupełniane w bazie.

Pomóż uzupełnić bazę biogramów

Maria Rodziewiczówna (1864-1944). Portret - rycina z: "Kłosy" rocznik 1889, nr 1265 s. 193, źródło: Wikipedia - domena publiczna.

Maria Rodziewiczówna (1864-1944). Portret - rycina z: "Kłosy" rocznik 1889, nr 1265 s. 193, źródło: Wikipedia - domena publiczna.

Maria Rodziewiczówna. Fotografia sytuacyjna. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Maria Rodziewiczówna. Fotografia sytuacyjna. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

 Maria Rodziewiczówna. Fotografia portretowa. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Maria Rodziewiczówna. Fotografia portretowa. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Obchody 45-lecia działalności literackiej Marii Rodziewiczówny (3. z lewej) w sali Rady Miejskiej, widoczni: marszałek Maciej Rataj (2. z lewej), marszałek Wojciech Trąmpczyński (1. z lewej), arcybiskup Edward Ropp, minister Gustaw Dobrucki. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Obchody 45-lecia działalności literackiej Marii Rodziewiczówny (3. z lewej) w sali Rady Miejskiej, widoczni: marszałek Maciej Rataj (2. z lewej), marszałek Wojciech Trąmpczyński (1. z lewej), arcybiskup Edward Ropp, minister Gustaw Dobrucki. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

1932 rok - uroczysty wieczór z okazji 50 rocznicy pracy literackiej Marii Rodziewiczówny w sali Towarzystwa Naukowego. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

1932 rok - uroczysty wieczór z okazji 50 rocznicy pracy literackiej Marii Rodziewiczówny w sali Towarzystwa Naukowego. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

1937 rok - Maria Rodziewiczówna (siedzi czwarta z prawej) przed swoim domem w Hruszowie w otoczeniu nauczycieli i młodzieży z gimnazjum kupieckiego w Brześciu nad Bugiem. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

1937 rok - Maria Rodziewiczówna (siedzi czwarta z prawej) przed swoim domem w Hruszowie w otoczeniu nauczycieli i młodzieży z gimnazjum kupieckiego w Brześciu nad Bugiem. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Maria Rodziewiczówna podczas pobytu w szpitalu. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Maria Rodziewiczówna podczas pobytu w szpitalu. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Fotografia z Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Pisarka Maria Rodziewiczówna składająca autograf w piwnicy domu Wedla przy ul. Szpitalnej 8. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IK/2925

Fotografia z Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Pisarka Maria Rodziewiczówna składająca autograf w piwnicy domu Wedla przy ul. Szpitalnej 8. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IK/2925

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Patrol sanitarny z III Zgrupowania "Konrad" przed sklepem "Wedla", przy ul. Szpitalnej 8, podczas ewakuacji pisarki Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IP/3200

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Patrol sanitarny z III Zgrupowania "Konrad" przed sklepem "Wedla", przy ul. Szpitalnej 8, podczas ewakuacji pisarki Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IP/3200

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Patrol sanitarny z III Zgrupowania "Konrad" przed sklepem "Wedla", przy ul. Szpitalnej 8, podczas ewakuacji pisarki Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IP/3201

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Patrol sanitarny z III Zgrupowania "Konrad" przed sklepem "Wedla", przy ul. Szpitalnej 8, podczas ewakuacji pisarki Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IP/3201

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Patrol sanitarny z III Zgrupowania "Konrad" przed sklepem "Wedla", przy ul. Szpitalnej 8, podczas ewakuacji pisarki Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IP/3202

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Patrol sanitarny z III Zgrupowania "Konrad" przed sklepem "Wedla", przy ul. Szpitalnej 8, podczas ewakuacji pisarki Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IP/3202

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Ewakuacja Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IH/810

Fotografia wykonana podczas Powstania Warszawskiego. Śródmieście Północne. Ewakuacja Marii Rodziewiczówny. Autorem zdjęcia jest Antoni Bohdziewicz. Fot. ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IH/810

Hruszowa, województwo poleskie. Dwór Marii Rodziewiczówny. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Hruszowa, województwo poleskie. Dwór Marii Rodziewiczówny. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego - Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, audiovis.nac.gov.pl

Wniosek o odznaczenie Marii Rodziewiczówny  Krzyżem Walecznych podpisany przez płk. „Radwana” (Edwarda Franciszka Pfeiffera).  Dokument w zbiorach SPP

Wniosek o odznaczenie Marii Rodziewiczówny Krzyżem Walecznych podpisany przez płk. „Radwana” (Edwarda Franciszka Pfeiffera). Dokument w zbiorach SPP

Wniosek o odznaczenie Marii Rodziewiczówny Złotym Krzyżem Zasługi. Dokument w zbiorach SPP

Wniosek o odznaczenie Marii Rodziewiczówny Złotym Krzyżem Zasługi. Dokument w zbiorach SPP

Fot. Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne:  <i>cmentarze.um.warszawa.pl</i>

Fot. Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne: cmentarze.um.warszawa.pl

Fot. Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne:  <i>cmentarze.um.warszawa.pl</i>

Fot. Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne: cmentarze.um.warszawa.pl

Nasz newsletter