Zofia Dębska

"Renia"

-

porucznik

Opinogóra Górna, powiat Ciechanów

Mieczysław - Jadwiga z domu Drewnowska

Studiowała filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując w 1936 roku tytuł magistra filozofii. Po studiach pracowała jako nauczycielka.

Od 3 do 13 września 1939 pełniła służbę jako siostra pogotowia PCK w Pociągu Sanitarnym nr 83, który wyruszył z Warszawy i zabrał rannych spod Wyszkowa. Komendantem pociagu był kpt dr Zdzisław Januszewski, jego zastępcą ppor. dr Henryk Granowski (po wojnie ordynator Szpitala Miejskiego w Żyrardowie). 13 września 1939 wzięta pomiędzy Mińskiem Mazowieckim a Siedlcami, wraz z całą obsługą pociągu sanitarnego i przewożonymi rannymi do niewoli niemieckiej. W niewoli przebywała do 30 października 1939, osadzona w Stalagu I A Stablack w Prusach Wschodnich.

W konspiracji od marca 1940 roku w Związku Walki Zbrojnej, następnie w Armii Krajowej. Przydzielona początkowo jako łączniczka oddziałów KG AK, podlegała pod Kierownika Oddziału I KG AK Antoniego Sanojcę. Następnie od września 1940 do czerwca 1941 była urlopowana ze względów rodzinnych. Powróciła do służby w czerwcu 1941 roku jako zastępca kierownika w komórce łączności „Ogary" Komendy Głównej Armii Krajowej: Komenda Główna Armii Krajowej - V Oddział (Łączności) - Wydział Vk (łączność konspiracyjna). Jej bezpośrednią zwierzchniczką była Halina Czarnocka z domu Karpowicz ps. Maryla Bonińska, kierowniczka Centrali Łączności Konspiracyjnej Szefa Sztabu Komendy Głównej AK, płk. Tadeusza Pełczyńskiego i jednocześnie jego sekretarka (w 1943 Halina Czarnocka została aresztowana i osadzona na Pawiaku, dwukrotnie przesłuchiwana na Szucha, a następnie 13 maja 1943 wywieziona do Auschwitz-Birkenau, a później w Bergen-Belsen). W końcu 1943 roku por. Zofia Dębska powróciła do służby w Oddziale I Komendy Głównej AK i pracowała w nim aż do momentu wybuchu Powstania Warszawskiego.

Nie mają przydziału na czas Powstania, zgłosiła się jako ochotniczka do służby w szpitalu polowym na terenie Śródmieścia.

"Bakcyl" (Sanitariat Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej) - Szpital Polowy ul. Wspólna 27. Szpital powstańczy przy ul. Wspólnej 27 zorganizowany został przez Krystynę Schild-Stopnicką "Katarzynę" przy pomocy okolicznej ludności. Komendantem szpitala został dr Jerzy Szulc, naczelnym chirurgiem płk dr Tadeusz Bętkowski. Pracowali tu również chirurg kpt. dr Hedda z Gorzowa, okulista dr Janusz Januszewski, laryngolog doc. dr Stanisław Kmita, internista prof. dr Józef Grott i ginekolog dr Władysław Duchniewski. Szpital był jednostką organizacyjną Wojsk Korpusu Bezpieczeństwa zorganizowaną dla 150 rannych. Pielęgniarką naczelną była Irena Pniewska ze Szpitala Ujazdowskiego oraz piel. operacyjną Joanna Sitek.

Śródmieście Południe

Ciężko ranna 23 września 1944 roku, gdy szła po wodę dla szpitala - rana postrzałowa nogi z uszkodzeniem kości udowej - trwałe kalectwo. Wyłączona z dalszej służby, do końca Powstania przebywała w szpitalu przy ul. Wspólnej jako pacjentka.

Niewola niemiecka - jeniec Stalagu XI A Altengrabow koło Magdeburga, Komando Lazaret Gross-Lubars. 21 grudnia 1944 roku przeniesiona do Stalagu VI C Oberlangen, z którego została wyzwolona 12 kwietnia 1945 roku przez żołnierzy 1 Dywizji Pancernej dowodzonej przez gen. Stanisława Maczka.

46964

Po wyzwoleniu z obozów jenieckich przez długi czas była poddawana leczeniu uszkodzonej w czasie Powstania Warszawskiego kości udowej. Po przewiezieniu do Anglii do końca 1947 roku przebywała kolejno w szpitalach: 11th Polish General Hospital (znany także jako 11th Polish Military Hospital) i 4 th Polish Hospital (dr Dębicki), placówkach medycznych utworzonych w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej w ramach sieci wsparcia dla polskich żołnierzy i członków Polish Resettlement Corps.

Początkowo przebywała na emigracji w Wielkiej Brytanii. W roku szkolnym 1948/1949 odbyła i ukończyła kurs języka angielskiego organizowany przez Komitet Oświaty Polaków przy Brytyjskim Ministerstwie Oświaty. Na jesieni 1949 roku zgłosiła się do repatriacji do kraju, jednak musiała pozostać w Anglii z braku pozytywnej decyzji w tej sprawie. Wobec tego przez rok pracowała dorywczo, przeważnie w charakterze pomocy domowej, a od września 1950 roku do sierpnia 1958 pracowała jako nauczycielka prowadząca klasę dzieci polskich przy szkole angielskiej. Na jesieni 1958 roku powróciła do Polski. Zamieszkała w Milanówku w Willi Ostoja przy ul. Grabowej 4. Po wojnie pracowała w kraju jako nauczycielka języka angielskiego w liceum w Milanówku.

Cmentarz Powązkowski w Warszawie (Stare Powązki), w grobie rodzinnym, Kwatera 177, rząd 4, grób 20. W tym samym grobie pochowana została jej siostra Jadwiga z Dębskich Łazarowicz i Jan Klemens Łazarowicz, szwagier.

Muzeum Powstania Warszawskiego, Baza Ewidencyjna uczestników Powstania Warszawskiego, archiwum rodzinne p. Marii Szadkowskiej, siostrzenicy Zofii Dębskiej. Skany wykonano w Muzeum Powstania Warszawskiego, 10/2026.