Pseudonim
"Marcysia"
Data urodzenia
1909-02-26
Data śmierci
1949-06-05
Stopień
szefowa kancelarii batalionu
Stopień
kapitan czasu wojny
Pseudonimy
"Miłasza", "Marcysia", "Maniuta"
Miejsce urodzenia
Rostow nad Donem (Rosja)
Imiona rodziców
Władysław - Maria z domu Krukowska
Nazwisko panieńskie
Emilia Izdebska
Nazwisko po mężu
Malessa - żona Stanisława Malessy do 1937 r.
Wykształcenie i praca zawodowa do 1939 r.
Szkołę średnią ukończyła w Dubnie. Po śmierci ojca pracowała w Głównym Urzędzie Statystycznym w Warszawie. Następnie wyjechała do Gdyni, gdzie wyszła za ekonomistę, Stanisława Malessę. Od 1937 r., po rozwodzie, ponownie mieszkała i pracowała w Warszawie.
Udział w wojnie obronnej 1939
We wrześniu 1939 r. zgłosiła się ochotniczo do wojskowej służby pomocniczej, którą pełniła jako kierowca przy dowództwie 9. Pułku Ułanów Małopolskich. Tam też poznała dowódcę pułku - ppłk. Klemensa Rudnickiego.
Udział w konspiracji 1939-1944
W konspiracji od października 1939 r. - wprowadzona przez ppłk. K. Rudnickiego do Służby Zwycięstwu Polski. Od połowy października organizowała i kierowała Wydziałem Łączności Zagranicznej w Oddziale V Sztabu Komendy Głównej SZP - ZWZ - AK. Zadaniem jej Wydziału było utrzymywanie łączności pocztowo-kurierskiej pomiędzy krajem, Sztabem Naczelnego Wodza, oraz ośrodkami polskimi na Węgrzech, w Rumunii, Szwajcarii i we Francji. Należał do niej również nadzór nad punktami tras kurierskich, prowadzących na południe, przez Węgry, Jugosławię, Włochy, Niemcy, Francję, Szwajcarię, Hiszpanię i Portugalię. W latach 1940-1944 podlegało jej ponad stu kurierów i ludzi z personelu pomocniczego. Przydział w lipcu 1944 r. - Komenda Główna Armii Krajowej - Oddział V (Dowodzenie i Łączność) - Dział Łączności Zagranicznej ("Zenobia", "Łza", "Załoga", "Zagroda").
Oddział
Komenda Główna Armii Krajowej - Oddział V - II rzut, następnie I Obwód "Radwan" (Śródmieście) - I batalion szturmowy "Rum" - poczet dowódcy, szefowa kancelarii batalionu.
Szlak bojowy
Śródmieście Północ
Losy po Powstaniu
Wyszła z Warszawy z ludnością cywilną. Przez obóz przejściowy w Pruszkowie (Dulag 121) trafiła do Krakowa, gdzie powróciła do działalności konspiracyjnej w odtwarzanej Komendzie Głównej AK. Po rozwiązaniu Armii Krajowej (18.01.1945) weszła w skład Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, gdzie nadal zajmowała się łącznością z zagranicą, następnie weszła w skład I Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN).
Losy po wojnie
16 października 1945 r. zgłosiła chęć zakończenia działalności konspiracyjnej (na co uzyskała zgodę przełożonych). Przekazanie obowiązków służbowych miało nastąpić 5 listopada 1945 r. Podjęła pracę w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej. W nocy z 30 na 31 października 1945 r. została aresztowana w Warszawie przez UB. 10 listopada 1945 r., po uzyskaniu od naczelnika IV Samodzielnego Wydziału MBP kpt. Jacka Różańskiego (prawdziwe nazwisko Józef Goldberg) deklaracji o nierepresjonowaniu podległych jej konspiratorów oraz po kontakcie z aresztowanym 5 listopada prezesem I Zarządu Głównego Zrzeszenia WiN płk Janem Rzepeckim, zdecydowała się na ujawnienie resortowi wszystkich swoich ludzi. Sądzona w procesie I Zarządu Głównego WiN w Warszawie i skazana przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie 3 lutego 1947 r. na 2 lata więzienia. Ułaskawiona przez prezydenta RP Bolesława Bieruta i zwolniona z więzienia 5 lutego 1947 r. Wobec złamania przez MBP zawartych wcześniej umów podejmowała liczne próby uwolnienia aresztowanych przez resort konspiratorów (w tym m.in. głodówkę w kwietniu 1949 r.). W liście do Różańskiego pisała wówczas:
    "Po wyczerpaniu na przestrzeni trzech i pół lat wszystkich środków dla uzyskania zwolnienia pozostałych ujawnionych, donoszę Panu Pułkownikowi, że od 9 kwietnia podjęłam głodówkę, jako ostatni z mojej strony akt protestu przeciwko niedotrzymaniu umowy dotyczącej akcji ujawniania WiN i grupy Liceum. Mając za sobą wypełnienie wszystkich obowiązków wobec mego kraju w okresie okupacji oraz w pierwszym okresie niepodległości przez dokonanie aktu ujawniania, mam niewątpliwie prawo oczekiwać od władz bezpieczeństwa, a w szczególności od Pana Pułkownika, jako głównego inicjatora akcji ujawniania, decyzji, która zapobiegnie mojej śmierci i dalszemu więzieniu lojalnie ujawnionych wobec państwa ludzi".
Odznaczenia
Krzyż Virtuti Militari V klasy
Okoliczności śmierci
Po wyjściu z więzienia została odrzucona i zbojkotowana przez środowisko byłych żołnierzy i oficerów AK - WiN. W związku z bezskutecznością swoich starań, oraz świadomością roli, którą bezwiednie odegrała przy ujawnieniu współpracowników z WiN, odebrała sobie życie. Pochowana na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. 19 września 2005 r., staraniem swoich podkomendnych, po uroczystej mszy świętej w Katedrze Polowej WP przeniesiona do Panteonu Żołnierzy Polski Walczącej na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Informacje dodatkowe
19.03.2007 r. Scena Faktu Teatru TVP wyemitowała spektakl "Spawa honoru", (scen. Krzysztof Zaleski, Paweł Wieczorkiewicz, reż. Krzysztof Zaleski), w którym pokazano powojenne losy kpt. "Marcysi".
Źródła
T. Zarzycki, Pierwszy i ostatni dzień, Veritas Fundation Publication Centre, Londyn, 1974; Łączność, Sabotaż, Dywersja. Kobiety w Armii Krajowej, praca zbiorowa, Zarząd Główny Koła Armii Krajowej, Londyn 1985.; "Przywrócona pamięci po latach - Emilia Malessa "Marcysia" w: "Kombatant" nr. 3 (194) Marzec 2007, s. 2-3
Publikacje
Maria Weber „Emilia Malessa „Marcysia” 1909-1949” Oficyna Wydawnicza "Rytm"
Zaproponuj zmiany w biogramie Zaproponuj Nowy biogram