Powrót do biogramów

Kazimierz Damazy
Moczarski

Pseudonim
"Rafał"
Data urodzenia
1907-07-21
Data śmierci
1975-09-27
Stopień
szef stacji nadawczo-odbiorczej
Stopień
Oficer rezerwy piechoty Wojska Polskiego: podporucznik (1935), porucznik (14.09.1944), kapitan (1.01.1945)
Miejsce urodzenia
Warszawa
Imiona rodziców
Jan - Michalina z domu Wodzinowska
Wykształcenie
Od 1917 r. uczył się w Gimnazjum im. Romualda Traugutta w Lipnie, a następnie od 1924 r. w Gimnazjum M. Kreczmara w Warszawie i tam w maju 1926 r. otrzymał świadectwo dojrzałości. Od października 1926 r. studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie studiów odbył służbę w Batalionie Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 9 w Berezie Kartuskiej (sierpień 1929 - czerwiec 1930) oraz praktykę konsularną w Konsulacie RP w Paryżu (lipiec-październik 1931). Po uzyskaniu dyplomu magistra praw na UW w grudniu 1932 r. kontynuował jeszcze studia w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie, a od 1933 r. w Institut des Hautes Études Internationales (Instytut Wyższych Studiów Międzynarodowych) na Uniwersytecie w Paryżu.
Działalność do 1939 r.
W 1935 r. wrócił do Warszawy i został radcą w Wydziale Ochrony Pracy Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej zajmując się polskim i międzynarodowym ustawodawstwem pracy. Czynny w czasie studiów w "Legionie Młodych", od 1935 r. do wybuchu wojny wchodził w skład Zarządu Głównego Stowarzyszenia Urzędników Państwowych i jednocześnie działał w Centralnej Komisji Porozumiewawczej Związków Pracowniczych - naczelnej reprezentacji ruchu pracowniczego, w którym zaliczał się do grupy radykalnej (w 1936 był współzałożycielem Klubu Pracowniczego "Maurycy Mochnacki", istniejącego do początku 1938 r.). W 1937 r. uczestniczył w zorganizowaniu Klubu Demokratycznego w Warszawie (szereg zebrań inicjatorskich odbyło się w jego mieszkaniu przy ul. Hożej 42), następnie od kwietnia 1939 r. działał w Stronnictwie Demokratycznym.
Udział w wojnie obronnej 1939 r.
We wrześniu 1939 r. dowódca plutonu w 30. pułku piechoty, uczestniczył m.in. w obronie Warszawy.
Pseudonimy
"Borsuk", "Grawer", "Morski", "Maurycy", "Rafał"
Adres w czasie okupacji
W latach okupacji mieszkał nadal przy ul. Hożej 42, następnie w Al. Jerozolimskich 4.
Udział w konspiracji 1939-1944
W konspiracji od jesieni 1939 r. Od pierwszych miesięcy okupacji czynny w konspiracyjnym Stronnictwie Demokratycznym, a po jego wejściu w skład Zjednoczenia Demokratycznego utworzonego w lipcu 1944 r. został członkiem Zarządu Głównego tego ugrupowania. Jednocześnie od 1940 r. był referentem w Podwydziale "P" Wydziału Informacji VI Oddziału BiP (Biuro Informacji i Propagandy) K-dy Gł. ZWZ-AK w stopniu podporucznika rezerwy pod pseudonimem "Rafał". Działał równolegle w Kierownictwie Walki Podziemnej (KWP) m.st. Warszawy kierując tam od listopada (lub grudnia) 1943 r. działem dochodzeniowo-śledczym w Wydziale Dywersji Osobowej, a po odejściu Włodzimierza Lechowicza (maj 1944) stanął na czele tego Wydziału obejmując także funkcję II zastępcy Eustachego Kraka, szefa KWP m.st. Warszawy. Używał tu pseudonimu "Maurycy". Wniósł znaczny wkład w walkę ze zdrajcami i konfidentami kierując dochodzeniami w ok. 60 sprawach, przekazanych następnie do Cywilnego Sądu Specjalnego (CSS). Był także inicjatorem głośnego odbicia więźniów 11.06.1944 r. ze Szpitala Jana Bożego. W tymże miesiącu z ramienia działaczy BiP i SD prowadził półoficjalne dochodzenie w sprawie zamordowania Jerzego Makowieckiego i Ludwika Widerszala. W ostatnich tygodniach lipca 1944 r. mianowany szefem obsługi radiotelegraficznej BiP K-dy Gł. AK. Przygotował sieć czterech stacji nadawczo-odbiorczych UKF (placówek informacyjno-radiowych).
Oddział
Komenda Główna Armii Krajowej - Oddział VI BiP (Biuro Informacji i Propagandy). W czasie Powstania Warszawskiego kierownik stacji nadawczo-odbiorczej "Rafał" w Śródmieściu Północ, początkowo na rogu ul. Kredytowej i pl. Dąbrowskiego, potem w gmachu PKO przy ul. Świętokrzyskiej. We wrześniu 1944 r. kierował stacją "Danuta" przy ul. Widok 16. Jednocześnie w okresie 10-15 września i 2-4 października był redaktorem "Wiadomości Powstańczych" - codziennego lokalnego dodatku do "Biuletynu Informacyjnego" dla terenu Śródmieścia Północ.
Dzielnica
Śródmieście Północ.
Rodzina walcząca w Powstaniu Warszawskim
Brat Anny Rothenburg-Rościszewskiej. Jego żona Zofia służyła w stacji BIP KG AK "Rafał".
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (22.09.1944), Krzyż Walecznych (27.09.1944), Krzyż Odrodzenia Polski (1958).
Losy po Powstaniu
Po kapitulacji Powstania Warszawskiego wydostał się 7.10.1944 r. z grupą pracowników BiP z Warszawy, lecz po kilku dniach powrócił i zorganizował wywiezienie do Pruszkowa Delegata Rządu na Kraj - Jana Stanisława Jankowskiego, po czym kontynuował działalność konspiracyjną. Od połowy października 1944 r. szef BiP K-dy Gł. AK pod pseudonimem "Grawer". Kierował odbudową aparatu BiP zdezorganizowanego po Powstaniu Warszawskim. Funkcję szefa BiP pełnił także pod zmienionym pseudonimem "Borsuk" w sztabie Delegatury Sił Zbrojnych (DSZ), utworzonej po rozwiązaniu AK (19.01.1945) w kwietniu 1945 r. W tym okresie działał w Częstochowie i Krakowie.
Losy po wojnie
Obok Włodzimierza Lechowicza i Zygmunta Kapitaniaka był współautorem memoriału postulującego ujawnienie się, złożonego 18.07.1945 r. na ręce stojącego na czele Delegatury Sił Zbrojnych płk. Jana Rzepeckiego. Uczestniczył razem z płk. Rzepeckim w opracowaniu rozkazu z 24.07.1945 r. "Do żołnierzy byłej Armii Krajowej".
Aresztowanie - proces - więzienie
Pięć dni po rozwiązaniu DSZ został 11.08.1945 r. aresztowany i 18.01.1946 r. skazany przez Rejonowy Sąd Wojskowy na 10 lat więzienia. W śledztwie był torturowany (opisał później szczegółowo czterdzieści dziewięć rodzajów tortur, jakim go poddawano). Na mocy amnestii w lutym 1947 r. karę obniżono do 5 lat więzienia. 14.03.1947 r. delegacja Centralnego Komitetu SD (Lechowicz, Kapitaniak, Chajn) bezskutecznie prosiła o interwencje w jego sprawie u prezydenta RP Bolesława Bieruta. Mimo upływu terminu kary, Moczarskiego nie zwolniono z więzienia (w celi X Pawilonu więzienia mokotowskiego przebywał z dwoma Niemcami: SS-Sturmbannführerem BdS Krakau Gustawem Schielke i SS-Brigadeführerem Jürgenem Stroopem - w 1943 r. Dowódcą SS i Policji Dystryktu Warszawskiego). Rozpoczęto nowe śledztwo i wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 18.11.1952 r. skazano go na karę śmierci. Sąd Najwyższy 8.10.1953 r. zamienił karę śmierci na dożywotnie więzienie (postanowienie to doręczono mu... w styczniu 1955). Zwolniony z więzienia 24.04.1956 r., wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 11.12.1956 r. został zrehabilitowany.
Działalność po 1956 r.
Jeszcze kilka dni przed rehabilitacją powołany do Centralnego Komitetu SD, pozostawał jego członkiem do lutego 1961 r., potem do lutego 1965 r. wchodził w skład Rady Naczelnej. Jednocześnie był członkiem, a od lutego 1965 r. do lutego 1969 r. wiceprzewodniczącym Centralnego Sądu Partyjnego Stronnictwa Demokratycznego. Zawodowo pracował w redakcji "Kuriera Polskiego" (którego to pisma był we wrześniu 1957 r. współzałożycielem), kierując tam działem łączności z czytelnikami. W latach 1958-1962 wiceprzewodniczący Naczelnego Sądu Dziennikarskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Działał także w Społecznym Komitecie Przeciwalkoholowym, był zastępcą, a potem redaktorem naczelnym pisma "Problemy Alkoholizmu". W 1972 r. ogłosił na łamach miesięcznika "Odra" (1972 nr 4 - 1974 nr 2) słynne "Rozmowy z katem" - zapis rozmów z Jürgenem Stroopem prowadzonych w celi więzienia mokotowskiego w 1949 (wydanie książkowe ukazało się już po śmierci autora latem 1977). W 1975 r., ciężko zachorował i przeszedł na emeryturę, kilka miesięcy później zmarł.
Miejsce śmierci
Warszawa
Zaproponuj zmiany w biogramie Zaproponuj Nowy biogram