Muzeum Powstania Warszawskiego otrzymało niedawno wyjątkowy dar - album nieznanego z nazwiska żołnierza niemieckiego, służącego w 2. dywizji 9 Pułku Strzelców Kawalerii (Kavallerie-Schützen-Regiment 9), zawierający zdjęcia kampanii wrześniowej 1939 r. Fotografie ilustrują przekroczenie granicy z Polską przez jednostkę Wehrmachtu, w której służył autor albumu, i przemarsz aż do Warszawy, w czasie którego Pułk brał udział m.in. w bitwie pod Iłżą oraz bitwie nad Bzurą. Zdjęcia ukazują też powrót oddziału w pierwszej dekadzie października 1939 r. do Rzeszy – drogę prowadzącą przez m.in. Radom i Kielce, zakończoną przekroczeniem granicy w Trzcielu.
Prezentowany album to interesujący dokument ilustrujący szlak bojowy autora, który okrasił jego strony świadczącymi o zdolnościach plastycznych rysunkami, osobistymi komentarzami i odręcznie wykonaną mapką z oznaczeniem miejscowości, które mijał. Jest to więc prywatna kronika – forma często wybierana przez żołnierzy niemieckich dla upamiętnienia ich udziału w wojnie. Autor pokazuje nie tylko przemarsz swojego oddziału przez podbity kraj, ale też życie codzienne w koszarach, wziętych do niewoli polskich żołnierzy oraz miejscową ludność cywilną. Niektóre z fotografii są wstrząsającym zapisem okropności wojny – krajobrazów po bitwie, zniszczeń i śmierci.
Równie ciekawa jest historia samego albumu. Ojciec Karola Zbrzeznego – naszego ofiarodawcy - znalazł ten swoisty dokument w miejscowości na terenie Niemiec. Stało się to podczas jego powrotu z obozu jenieckiego, do którego trafił jako powstaniec warszawski. Album znajdował się w porzuconym plecaku. Takie okoliczności przemawiają do wyobraźni, skłaniają do pytań o dalsze losy jego autora. Dokąd trafił po kampanii wrześniowej? Czy w dalszym ciągu dokumentował swój szlak bojowy? I czy przeżył wojnę? Tego nie dowiemy się nigdy.
Album jest też wyjątkowy ze względu na fakt, że poświęcona została mu publikacja książkowa - Karol Zbrzezny pracując jako redaktor techniczny tygodnika Zarzewie zainteresował tym albumem dziennikarza Ryszarda Wójcika, który po przeprowadzeniu dziennikarskiego śledztwa nakręcił w 1978 r. film dokumentalny poświęcony albumowi oraz dwóm tematom w nim ujętych jedynie pobieżnie - masakrze ludności cywilnej w Żarkach oraz bitwie pod Iłżą. W 2009 r. Ryszard Wójcik wydał poświęconą albumowi książkę "Meldefahrer X - album przywieziony z wojny".
Muzeum Powstania Warszawskiego posiada bogatą kolekcję albumów autorstwa żołnierzy niemieckich, ten wyróżnia się jednak osobistymi akcentami – odręcznymi rysunkami i komentarzami, które mówią równie dużo jak same zdjęcia i dają wgląd w prywatny stosunek autora do wydarzeń, w których uczestniczył.
Z przyjemnością prezentujemy jego dzieło szerokiemu gronu odbiorców jako nową wystawę w Fototece.
